YILDIZ SARAYI HAREM YAPILARI
BÜYÜKDERE`DE ART NOUVEU BİR YAPI
MİHRİMAH SULTAN CAMİİ (ÜSKÜDAR)
ARKEOLOJİ MÜZESİ
VAHDEDDİN KORUSU
RÜSTEM PAŞA CAMİİ
RAGIP PAŞA KÜTÜPHANESİ
KAYGUSUZ BABA TEKKESİ
TOPKAPI SARAYI REVAN KÖŞKÜ
SİNAN PAŞA CAMİİ ŞADIRVANI
AZAPKAPI SOKOLLU CAMİİ
OKAN AİLESİ KÖŞKÜ (SULTANAHMET)
SULTANAHMET CAMİİ
ŞAH SULTAN CAMİİ (EYÜP)
ARTDECO APARTMAN
ALMAN ÇEŞMESİ
YAĞLIKÇI RAŞİTPAŞA YALISI
KANDİLLİ`DE AHŞAP KÖŞK
SÜLEYMANİYE HALİÇ MEDRESELERİ
ÇAMLICA VİLLALARI
ARNAVUTKÖY OFİS BİNASI
 

Yeri: İstanbul-Sultanahmet
Yapım Yılı: 1635 (H.1045)
Mimarı: Kasım Ağa
Mal Sahibi: T.C. Kültür Bakanlığı
İşin Adı: Rölöve-Restitüsyon-Restorasyon Projeleri

 

REVAN KÖŞKÜ TARİHÇESİ 

Bugün Topkapı Sarayı olarak adlandırılan Saray-ı Cedid`in (Yeni Saray),  dördüncü yeri denilen bölümünde yer alır.

Revan Köşkü, Osmanlı dönemi Türk mimarisinin 17. yy`da meydana getirdiği en güzel eserlerdendir. Kuzeydoğuya doğru inen arazide, sarayın en kutsal mekânlarından olan Hırka-i Saadet Dairesi`nin önünde ve buradaki havuzun yanında inşa edilmiştir. Yüksek bir teras üzerinde bulunan köşk, IV. Murad (hd 1623–1640) tarafından, 1045/1635`te Revan`ın (bugünkü Ermenistan`da Erivan) fethinin arkasından, bu zaferin hatırası olarak yaptırılmıştır. Mimarı hakkında şimdilik kesin bir bilgi olmamakla beraber, 17. yy Osmanlı tarihinde pek çok olayda adı geçen Kasım Ağa, bu dönemde hassa başmimarı olduğuna göre, onun tarafından inşa edilmiş olabileceği bir ihtimal olarak düşünülebilir.

Abdurrahman Şeref Bey`in bildirdiğine göre buraya evvelce "Sarık Odası" da deniliyordu. Revan Köşkü, kendisinden birkaç yıl sonra yapılan Bağdat Köşkü`nün plan bakımından, daha ufak ölçüde bir benzeridir. Doğu tarafında, öteden beri lale bahçesi denilmekle beraber, doğru adının Lala Bahçesi olması gerektiği ileri sürülen sofa-ı hümayun bulunmaktadır. Üzerinde bulunduğu mermer döşeli terasın Batı tarafında ise, Hırka-i Saadet Dairesi önündeki havuz yer almıştır.

Revan Köşkü, eski Türk ev mimarisi geleneğindeki kubbeli bir orta mekâna açılan eyvanlar şemasına göre yapılmıştır. Bağdat Köşkü`nde dört eyvan bulunmasına karşılık burada üç eyvan vardır. Yalnız doğu tarafında, iki eyvan arası da konsollara oturan kapalı bir mekân halindedir. Orta sofayı, dört pencere açılmış olan basık bir kubbe örter. Dördüncü eyvanın bulunması gerektiği tarafta altın yaldızlı (tombak) bronz yaşmaklı güzel bir ocak vardır. Eyvanların aralarında duvarlardaki dolaplarda evvelce elyazması kitaplar bulunuyordu. Ancak bu dolaplardan ikisinin kütüphane haline getirilmelerinin, kanatları üzerindeki Arapça beyitlerden 1146/1733-34`te I. Mahmud (hd 1730–1754) tarafından gerçekleştirildiği anlaşılır. İçlerinde çok değerli eserler olan bu kitaplar, Topkapı Sarayı Müzesi`nde bir merkez kütüphanesi kurulduğunda burada toplanmıştır.

Revan Köşkü`nün duvarları içeride ve dışarıda üst hizada çinilerle kaplıdır. Üsttekiler revzenli (renkli cam) olmak üzere iki sıra pencere ile mekân aydınlanmıştır. Dolap ve pencere kapakları ise sedef kakmalıdır. Gerek ortadaki kubbe, gerekse eyvanların tonozları çok zengin yaldızlı ve zevkli nakışları ile bezenmiştir. Ancak uzun bakımsızlık yıllarında, üstten sızan akıntılarla bu nakışların yer yer bozuldukları da yüzyıl önce görülmüştü. Hatta nakışların üzerlerine işlendiği muşambalar çürüyerek sarkmış bulunuyordu. Bu yüzden de 1930`lu yıllarda Revan Köşkü, ziyaretçilere kapalı tutuluyordu. Sonraları bu tahribat giderilmiş ve Revan Köşkü aslındaki ihtişama kavuşturulmuştur.2
 
Bibi. Abdurrahman Şeref. "Topkapı Saray-ı Hümayunu", TOEM, II (1327/1911), s. 417-418; Topkapı Saray Müzesi Rehberi, İst., 1933- s. 128; N. M. Penzer. The Harem, Londra, 1936, s. 253: R. E. Koçu. Topkapu Sarayı, İst., 1960. s. 107-108: Eldem-Akozan. Topkapı Sarayı. 30, 78: S. Eyice, "Mimar Kasım Hakkında", Belle¬ten. XLIII/172 (1979). s. 767-808: Eldem, Köşk¬ler ve Kasırlar, I, 287-198; F. Davis, The Palace of Topkapı in Istanbul, New York, 1970, s. 165-170; A. Ertuğ, Topkapı, The Palace of Felicity, ty, resim: 38-45.
 
2. Eyice, Semavi.,”Revan Köşkü”, İstanbul Ansiklopedisi, 6. cilt, Tarih Vakfı, İstanbul, 1994, s. 319-320.

Revan Köşkü, Sultan IV. Murat`ın 1636 yılındaki ünlü seferinden sonra yaptırılmıştır. Avluda set üstünde yer alan köşk, üç eyvanlı sekizgen kubbeli bir plan şemasına sahiptir. Has Oda cephesinde girişi olan köşkün batısındaki havuz cephesi revaklıdır. Yükseltilmiş mer¬mer kaide üzerinde inşa edilen köşkün cepheleri, alt pencere hizasına kadar renkli bordürlerle panolar haline getirilmiş mermer kaplamalı, üst bölümü ise saçak altına kadar çini döşelidir. Çift pencere düzeni ve kubbedeki dört pencereyle aydınlatılan iç mekanda, açıklıkların dışında kalan yerler kubbe altına kadar tümüyle çini kaplamalıdır. Merkezi mekana kubbe kasnağı hizasında Bursa kemeriyle açılan eyvanların tavanları ahşap aynalı tavan şeklindedir. İçerde kubbe, sekizgen kaideye geçiş elemanı olmadan doğrudan oturmaktadır. Dış cephede kubbe etekleri eyvanların üzerinde geniş bir saçak halinde devam etmektedir. Kubbe iç bezemeleri dışında özgün durumuyla günümüze ulaşan köşkün kullanımıyla ilgili olarak kaynaklardaki bilgiler sınırlıdır. Padişah`ın günlük yaşamıyla ilgili olarak inşa edilen köşk, daha sonraları Has Oda Kütüphanesi`ne dönüşmüştür. 3
 
XVII. yüzyıldan Revan ve Bağdat köşkleri, mimarî bakımdan dikkati çeker. 1635`de IV. Murat`ın Revan kalesini fethetmesi hatırasına, seferden dönüşte yapılan Revan Köşkü 1636`da tamamlanmıştır. Sekizgen plandaki köşk, ortadaki kubbeli mekâna açılan ahşap tavanlı üç eyvanla çevrili olup, dördüncü kenarda 15 m. yüksekliğe varan bir ocak bulunmaktadır. Dıştan, alt kat pencerelerinden saçaklara kadar çini kaplama, altta renkli mermer süslemeli duvarlar ve sütunlar üzerine kemerli bir revakla, zengin bir görünüş olan köşk, içten zeminden kubbeye kadar çini, tavanlarda malakârî (kabartma) alçı süslemeler ve fildişi sedef kakmalı dolap, pencere kapakları ile muhteşem bir dekor gösterir. Yalnız kubbenin kalemisleri XIX. yüzyıl ortalarındandır.

Sultan IV. Murat 1638`de Bağdat`ı ikinci defa fethetmesi hatırasına Revan Köşkü yakı¬nında, ondan daha büyük olarak Bağdat Köşkü`nü yaptırmıştır. Sultan daha sefere çıkar¬ken köşkün yapılmasını emretmiş, 1639`da tamamlanmıştır. 9 m. çapında büyük kubbeli salona açılan ahşap tavanlı dört eyvanla, muntazam simetrik planı, Çinili Köşk`te abidevî ölçüde başlayan prensibin barok bir gelişmesi olarak görülebilir. Etrafı 22 sütun üzerine hafif sivri kemerli revaklarla çevrilidir. 4
 
3. Sözen, Metin., Topkapı, Golden Horn Yayını, İstanbul, 1998, s. 114

4. Aslanapa, Oktay., Osmanlı Devri Mimarisi, İnkılap Yayınevi, İstanbul, 2004, s. 604.

YAPININ BUGÜNKÜ DURUMU
 
Zemin döşemeleri yer yer taban tuğlalarının rengi benzetilerek mozaik dökülmüş ve sert malzeme ile dairesel çizgiler bırakarak silinmiş ve tahrip edilmiştir.Balkon mermerlerinde ayrılmalar,şebeke pervazlarında kırıklar vardır.Zemin kotunda dış mermer cephe kaplamaları ve çinilerinde yer yer göbeklenmeler oluşmuştur.Ocak yanlıklarında laleli dendanlardan önemli kayıplar vardır.

Ahşap şahniş çok haraptır. Tamamına kurt girmiş ve mantarlaşmıştır. Gölgeli barok geç devir tavanında önemli kayıplar oluşmuştur ve altında bir önceki tavan gözükmektedir.

Hırka-i saadet dairesine bakan revak ayaklarında ve döşemede mermer bir şebekenin izleri mevcuttur. Kapı arkasına gelen iki ayakta ise demir kapı iz ve delikler, yine zemini aşındıran kapı açılım izleri mevcuttur.